Điều chỉnh quyền điều tra kiểm sát - cảnh sát, luật sư cũng bước vào "trạng thái bình thường mới"··· "Điểm xuất phát của phán quyết phải được tạo ra ở giai đoạn điều tra"

Phỏng vấn luật sư Park Kyu-seok & Yang Ki-yeon, Công ty luật Daeryun
- Muốn lật ngược sau khi bị đình chỉ chuyển giao thì rốt cuộc phải chiến đấu với ‘hồ sơ cảnh sát’··· “Chứng cứ cũng có thời điểm vàng”
- Chuyển sang thời đại tạo chứng cứ ngay từ khi bắt đầu điều tra “Đòi hỏi can thiệp hơn là tranh chấp”

Theo dự thảo sửa đổi Luật Tố tụng Hình sự được Quốc hội thông qua tại phiên toàn thể tháng trước, quyền điều tra trực tiếp của kiểm sát viên dự kiến bị bãi bỏ hoàn toàn vào tháng 10 tới. Cấu trúc kiểm sát viên trực tiếp thực hiện điều tra bổ sung biến mất, chuyển sang phương thức 'yêu cầu' cảnh sát tư pháp điều tra bổ sung. Tuy nhiên, dù người tố cáo hay nạn nhân có nộp đơn khiếu nại đối với quyết định đình chỉ chuyển giao của cảnh sát, thì phán quyết đó rốt cuộc vẫn buộc phải xuất phát từ hồ sơ và chứng cứ đã được tạo ra ở giai đoạn điều tra của cảnh sát.

Vì thủ tục kiểm sát viên trực tiếp xem xét vụ việc và tìm chứng cứ trên thực tế đã biến mất, nên giới pháp lý phân tích chung rằng kết luận của vụ việc bị quyết định ở giai đoạn điều tra của cảnh sát. Chúng tôi đã gặp luật sư Park Kyu-seok - người có kinh nghiệm làm kiểm sát và đã thực hiện nhiều vụ hình sự - và luật sư Yang Ki-yeon - người dẫn dắt Trung tâm Điều tra chứng cứ Daeryun - để nghe về vai trò của luật sư bào chữa và chiến lược thu thập chứng cứ trong môi trường điều tra thay đổi.

Luật sư Park Kyu-seok cho rằng phương hướng ở giai đoạn đầu điều tra càng trở nên quan trọng hơn. Luật sư Park nói: "Dù có chế độ khiếu nại, thành bại của nó rốt cuộc phụ thuộc vào việc phản bác bản lý do đình chỉ chuyển giao tinh vi đến đâu và bổ sung được bao nhiêu chứng cứ bỏ sót ban đầu", và "khác với quá khứ tranh chấp lại vụ việc ở giai đoạn kiểm sát, nay trọng tâm của việc bào chữa đang dịch chuyển theo hướng can thiệp ngay tại thời điểm hồ sơ điều tra cảnh sát được tạo ra".

Vậy công việc mà luật sư thực sự làm cho người sắp bị cảnh sát điều tra sẽ thay đổi thế nào? Luật sư Park Kyu-seok giải thích: "Trước hết xác nhận nội dung đơn tố cáo hay sự thật bị nghi ngờ để xác định vấn đề tranh chấp, thu thập tối đa tài liệu khách quan liên quan đến vụ việc trước khi điều tra, và nếu cần thì tìm sẵn nhân chứng có thể khai có lợi", và "công việc mà luật sư bào chữa phải làm trước khi điều tra là bảo toàn các tài liệu dễ mất như CCTV, tin nhắn, lịch sử cuộc gọi, chỉnh lý trước cả những câu hỏi và câu trả lời có thể xuất hiện trong buổi điều tra thực tế để chuẩn bị đối phó". Ông cũng khuyên rằng đơn khiếu nại đối với quyết định đình chỉ chuyển giao phải được soạn theo mẫu mà Quy tắc Điều tra Cảnh sát quy định thì mới có lợi trong việc tiếp nhận và ứng phó sau này.

Luật sư Park Kyu-seok đặc biệt nhấn mạnh rằng trong bối cảnh thay đổi này, chứng cứ có 'thời hạn hiệu lực'. Ông nói: "CCTV ngắn thì 2 tuần, dài thì khoảng một tháng là bị ghi đè bằng video khác, hộp đen cũng có dung lượng lưu trữ hạn chế, tin nhắn hay lịch sử cuộc gọi điện thoại cũng có thể khó bảo toàn do đối phương hoặc nhà mạng", và "ngay cả trí nhớ của nhân chứng cũng mờ dần theo thời gian, nên rốt cuộc trước khi tranh chấp về nguyên lý pháp lý thì việc chiến đấu với thời gian đã bắt đầu trước".

Luật sư Yang Ki-yeon cũng nói: "Câu hỏi đầu tiên mà thân chủ bị tố cáo hay bị kiện hỏi tại buổi tư vấn là 'CCTV liệu còn không'", và "không chỉ CCTV mà cả hộp đen, hồ sơ ra vào, lịch sử thanh toán thẻ, thông tin vị trí, tin nhắn - email, bản gốc ảnh - video, hồ sơ khám bệnh viện, lời khai nhân chứng, thậm chí cả hồ sơ đặt taxi hay giao hàng - phạm vi tài liệu cần thu thập trước khi biến mất rộng hơn nhiều so với suy nghĩ".

Ông giải thích thêm: "Cần yêu cầu văn phòng quản lý tòa nhà hay cửa hàng lân cận hợp tác để nhận tài liệu dưới dạng tệp gốc, và ghi rõ quá trình thu thập cùng tính nguyên bản thì sau này khi nộp cho cơ quan điều tra mới có sức nặng làm chứng cứ", và "nếu đương sự khó tự thu thập hoặc có khả năng sắp bị xóa, chúng tôi xem xét cả thủ tục nộp đơn bảo toàn chứng cứ lên tòa án để cưỡng chế không cho hủy tài liệu tùy tiện".

Tiếp đó, hai luật sư nói rằng cần phân biệt xem xét giữa 'phản đối (nêu ý kiến)' và 'khiếu nại'. Luật sư Yang khuyên: “Trường hợp sau khi khởi động điều tra mà 6 tháng trở lên không tiến hành điều tra thực chất như điều tra chứng cứ mà không có lý do chính đáng thì người tố cáo có thể ‘nêu ý kiến (phản đối)’”, và “thủ tục khiếu nại khi bị đình chỉ chuyển giao là ‘khiếu nại’, cần cân nhắc việc có giới hạn 3 tháng”.

Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo toàn chứng cứ. Đây là thủ tục, khi có lo ngại chứng cứ có thể biến mất nếu chờ thủ tục chính thức của cơ quan điều tra hay tòa án, đề nghị thẩm phán điều tra chứng cứ trước để bảo toàn kết quả. Luật sư Yang giải thích rằng việc chỉ đơn thuần lập luận 'tôi đã xem CCTV' và việc thu thập tài liệu qua thủ tục pháp lý để ghi lại sự tồn tại và nội dung một cách công khai có sức chứng minh hoàn toàn khác nhau trong vụ kiện sau này. Ông nói: "Người giữ tài liệu càng không hợp tác hoặc thời điểm xóa càng cận kề thì càng phải nhanh chóng phán đoán đến cả việc nộp đơn bảo toàn chứng cứ".

Luật sư Yang Ki-yeon lấy vụ của một thân chủ bị tố cáo tại chỗ với cáo buộc cưỡng dâm sau khi có buổi nhậu với người quen làm ví dụ thực tế. Ông nói: "CCTV mà cảnh sát thu thập ban đầu chỉ chứa đến cảnh nhóm bạn rời khỏi quán nhậu", và "phía Trung tâm Điều tra chứng cứ Daeryun nhận yêu cầu khẩn cấp đã thu thập bổ sung CCTV ở con hẻm giữa hai địa điểm trước khi video bị xóa, và video đó chứa nguyên vẹn lộ trình di chuyển trước và sau thời điểm được cho là xảy ra thiệt hại, nên rốt cuộc đã có thể kết thúc vụ việc bằng đình chỉ chuyển giao".

Tiếp đó, luật sư Park Kyu-seok nói vụ việc này cho thấy rõ môi trường điều tra hiện nay khi quyền điều tra trực tiếp của kiểm sát viên đã bị bãi bỏ. Ông nhấn mạnh: "Đây là trường hợp việc có thu thập thêm được một CCTV trong ứng phó ban đầu hay không đã thay đổi hoàn toàn kết luận của vụ việc", và "việc thu thập trước chứng cứ vật hay lời khai trước khi chúng biến mất sẽ trở thành quá trình quan trọng nhất để chuẩn bị cho 'trạng thái bình thường mới của điều tra'".

[Xem toàn văn bài báo]
Điều chỉnh quyền điều tra kiểm sát - cảnh sát, luật sư cũng bước vào "trạng thái bình thường mới"··· "Điểm xuất phát của phán quyết phải được tạo ra ở giai đoạn điều tra" (Xem ngay)